NE YANİ İLLE YALANCI MI OLSUN?.. RASYONALİZM AMPİRİZM PRAGMATİZM

Esirgeyen Bağışlayan Allah’ın adıyla..

Rasyonalizm, ampirizme, pragmatizme neden yenildi? İçlerinde en ilkesel görüneni, en belirleyici görüneni o iken? Günümüzü, tarihi, hayatı anlamak açısından bence çok kritik bir sorudur bu ve cevabı da dolayısıyla.. Ve tek bir cümle yeterli; çünkü rasyonalizm aslında “akılcı” değildi.

Rasyonel olan nedir? Matematik, mantıki kesinliğe sahip olan şeyler. İlkesel ya da duygusal olarak. Tekrarlar bizi kanunlara götürür. Evrende, tabiatta öncelikle. Güneş sistemi, atomlar vs. Matematik kesinlikler..  İnsan bu kanunlara yöneldikçe ise tarih içerisinde aklı maaşın ürettiği bir takım efsaneler anlamsızlaşır. Ve insan, aklı maaşa ve onu üreten sisteme düşman kesilir. “İlkeselliğe” yönelir herşeyde. Bu da duygusal rasyonalizm.  

O yüzden devlete yönelir, devletin eğitimle bir rasyonalite üretmesine.. Anarşizme yönelir, toplumu dönüştürmek için. Ya da sanatın, medyanın. Ama bu yönelmeler sonucu insan da anlamsızlaşır. Kadın-erkek, akrabalık.. Evlilik.. Savaşlar.. Yaşam, ölüm.. Tarih.. Çünkü işin duygusal-tepkisel kısmı farkedilmez, sanki her konuda matematik kesinliğe sahip bir akıl işi ele almış sayılır. Halbuki sözkonusu olan akıl adı altında benin mutlaklık iddiasıdır artık. Bir takım mantıkların, akıl yürütmelerin sonuçlarının matematik kesinlik iddialarıdır. Bilimsellik adına, hümanizm adına, ya da pragmatizm adına. Modernizm denilen şey buradan çıkmıştır. Sonuç ise neredeyse tam tersi olmuş.

Eşitlik, gerçekçilik, hümanizm, deizm, ateizm, pozitivizm, materyalizm, komünizm gibi akımlar.. Bütün bunlara karşı da gelenek. Tevhid inancı da aslında bu etkiyle-tepkiyle topluma yönelmiştir, duygusal rasyonalizm.. Tarihe bakıldığında bu böyledir. Ama sonuçları böyle olmamış. Çünkü Tanrı’nın yol gösterdiği bir süreçti onlar, bunlar ise salt insanlık, akıl vs. Ve fark büyük.

Beri yandan ise yine dikkat çeken bir diğer benzerlik Tevhid inancıyla bu gibi söylemlerin; ne kadar makul-rasyonel olursa olsunlar hemen kabul görmemeleri. Çünkü alışkanlıklar, statükolar, aklı maaş mani olur. Rasyonalizm ise bu durumda hemen insana göre bir şekle şemale büründürür işi; hümanizm ya da ideolojik bilimsellik yoluyla. Ya da düpedüz pragmatizm.. Edebiyat olarak ise ilkesellik tavandan tavana vurur hesapta. Özellikle de bu hümanizm, “bilimsellik” yoluyla olduğunda. Ve işte işin tam kırılma noktası da budur. Mesela şehevata tam gaz geçit verilir örneğin. Adı konmadan ya da konarak..  

Tevhid ise gerçeklerde direnir. Ahlakta direnir. Manada direnir.. Ve bu sahtenin de sahtesi manacılık (rasyonalizm) dön dolaş aklı maaşı güçlendirecektir, nitekim de öyle olur.

Tabii fitne çıkarmak isteyen güçlerin işleri yönlendirmesi de fazlasıyla sözkonusudur. İşi Tevhidden uzaklaştırmak adına. İşlerine gelmediği için vs.. Kader noktasının bir diğer vechesi de bu. Tevhide yönelmezsen şeytanın oyuncağı olursun. Boşuna Yahudiler şu anda dünyanın en etkin grubu değil.

Ve gelelim asıl mevzumuza; rasyonalizm, ampirizme, pragmatizme niçin yenildi? Rasyonalizm ile ampirizm arasında şöyle bir fark var. Ampirizm bari gördüğüne kesin diyor. Yine egosunu merkez almakla beraber, kesinlik iddiası yanlış değil. O yüzden daha başarılı oluyor hesap kitabında. Deizme bari ulaşabiliyor. Rasyonalizm ise görmediği soyut bir takım “kesin”lerden “mesin”lerden bahsediyor. İdeolojileri kesinleştiriyor. Akıl, mantık sonucu diyor. Ve bu gelgitler içerisinde başarısız oluyor elbette. Başkasını kandırmak için kendini kandırıyor, ama sonra kendini niye kandırdığını unutacak hale geliyor. Bir tür aşırı akıllı, ahmaklık hali. Fazlasıyla edebiyat. Dolayısıyla sahte ilkesellik, sahte toplumsallık, sahte evrensellik, mana adına bir sürü sahte şey üretilmiştir. Ve işin sahibi gibi görünürlerken bir anda iki numara oluvermiş. Çünkü her ne kadar ehli dünya söz konusu olsa da oranın da makulu önde oluyor, bir de manacı geçinip aslında dünyacı olanı var. Kulvar dünyacılıksa bu, onu geçemez. Elbette ampirizm ve onun devamı pragmatizm dünyayı yönetmek için pek çok şeytanlık yapmaktadır. Ve bunları da kullanarak.. Çünkü bu işin münafığı sadece bu işe yarar.

Peki pragmatizm, ampirizme neden galebe oldu? Devam edersek. Çünkü onlar da Darwinizm diye tutturdular dünyacılık adına. Tevhid işlerine gelmediği için (daha doğrusu ahiret) Onları da o yalan yaktı. Pragmatizm (faydacılık) bunların içinde büsbütün “yalancı” olmadığı için önde oldu yani. O da çoğunlukla bütün bu kaynaklardan beslenmesine rağmen kendini “pragmatist” olarak vasıflandırdı. Yani doğru bir şekilde.  

Bütün bu mevzu da nereden çıktıya gelince ise, geçende Assange’nin bir balkon konuşması oldu. “Amerika kuruluş felsefesine dönmelidir” tarzı bir şeyler dedi. İster istemez bir gülümsedim.

 

Ne yani “ille yalancı mı olsun” diyesim geldi.

Rafet KÜÇÜK

1973 İstanbul doğumlu. Tefsir ve dinler tarihi ile ilgili.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

*
= 3 + 8

Facebook hesabımız Twitter Hesabımız